Sunday, December 4, 2022
16.9 C
Diktel

मन खोलेर कुरा गर्ने, मुठी खोलेर सहयोग गर्ने- ध्यानबहादुर राई

Subtitle

१. बिरामी बढ्याे

दिल्लीकाे राजीव गान्धी क्यान्सर अस्पताल तथा अनुसन्धान केन्द्र (Rajiv Gandhi Cancer Hospital and Research Center) मा ओछ्यान परेको बेलामा समेत हाम्रो बिचमा मेसेन्जरमार्फत नियमित कुराकानी भइरहन्थ्यो । फेसबुकमा त उहाँ छाएकै अवस्था थियो ।

ध्यानजी क्यान्सरलाई जित्न सक्ने मनोबलले भरिपूर्ण हुनुहुन्थ्यो । बिरामी भेट्न घरमा जाँदा हसिलो र फुर्तिलो व्यवहारले रोगसँग लडिरहेको मानिस भन्ने मनको कुनै कुनामा पनि लागेन ।

दिल्लीबाट घर आएको बेला प्रत्येक पटक म भेट्न गएँ । पछिल्लो पटक अनुहारको ज्योति खस्केको महसुस गरेँ । तर मुस्कुराहट उस्तै निश्चिन्त उस्तै । चिन्ता थियो त केवल पार्टीको र आन्दोलनको ।

फेरि दिल्ली जानुपर्ने खबर गर्नुभएको थियो । म धरानमा थिएँ । एकदिन अचानक फेसबुक चलाउन नसक्ने बारेमा लेख्नुभयो र देखा पर्न छोड्नुभयो । कुरा बुझ्दा आईसियुमा राख्नुपर्ने अवस्था भएछ । अब सामाजिक सञ्जालमा विचार आदन–प्रदान बन्द भयो ।

२. लुकामारी बीचमा

ध्यानबहादुर राई खोटाङ जिल्लाको गाउँमा जन्मी, हुर्की, पढी अगाडि बढेको एउटा प्रतिभाशाली व्यक्तित्व हुनुहुन्थ्यो । लुकामारी खेलजस्तै गरेर उहाँसँग मेरो भेट भएको थियो ।

जतिखेर म काठमाडौंमा पार्टी काममा थिएँ । त्यसबेला उहाँ गाउँमा पढ्दैहुनुहुन्थ्यो । जतिखेर उहाँ काठमाडौंमा पढ्न आउनुभयो त्यसबेला काठमाडौंबाट पार्टी काम गर्न म गाउँतिर लागेँ ।

२०४६ सालको आन्दोलनपछि एक वर्ष खुला प्रचार–प्रसारमा जुटियो । तत्कालीन कोसी अञ्चलमा पार्टीको इन्चार्जको रुपमा म कार्यरत थिएँ । २०४८ सालको चुनावमा म खोटाङ गएँ ।

२०४९ सालको चुनावमा उहाँ धरान नगरपालिकामा मेयर चुनिनुभयो । यही लुकामारीका बीच ध्यानजीसँग बेलाबेलामा भेट हुन्थ्यो ।

उहाँ धरानको इन्जिनियरिङ क्याम्पसमा अध्यापन कार्यमा रहँदा प्राध्यापकहरुको आवासमा रहनुहुन्थ्यो । कहिलेकहिले मेरो सुटुक्कै बस्ने ठाउँ थियो त्यो आवास ।

बिहान ४ बजे उठेर विराटनगरमा स्नातकोत्तरको पढाइ भ्याएर धरानमा जागिर गर्न उहाँ आइपुग्नुहुन्थ्यो । यसैबाट कति मेहनती हुनुहुन्थ्यो भन्ने प्रष्ट हुन्छ ।

तर, म खोटाङ आएपछि मेयरका रुपमा उहाँको लोकप्रियता, काम र नाम सुन्ने मात्र अवसर प्राप्त हुन्थ्यो ।

३. उम्मेदवारी र चुनाैतीहरु

राजनीतिका उतारचढावहरु सँगसँगै २०५४ सालमा महाकाली सन्धिका सवालमा भएकाे मतमतान्तरले पार्टी विभाजन भयाे । हामी एकैठाउँमा रह्याै ।

यसपछि हाम्रो बिचमा अन्तरंग मित्रता पनि भयो । हाम्रो बिचमा मनका कुरा खोल्ने र दुःखसुख बाँड्ने अवस्था बन्यो । विभाजनपछि भएभरको तागत लगाएर पार्टी निर्माणमा लागियो ।

२०५६ सालमा चुनाव आयो, धरानबाट ध्यानजीलाई लड्न भनियो । उहाँ पद र अवसर लिन होडबाजी नगर्ने मानिसमध्येमा पर्नुहुन्थ्यो । पार्टीको निर्णय भएपछि मान्नुभयो ।

म उहाँको चुनावी सभामा भोट माग्न गएको थिएँ । म उदयपुरमा उम्मेदवार भएको हुँदा वारीपारि सहयोग गर्न सजिलो थियो ।

‘कस्तो छ ?’ भनेर मैले औपचारिकता निभाएँ । बल गरेर ‘यस्तै छ’ भन्नुभयो । नर्सहरुले हामीलाई कुरा गर्न रोके ।

तर चुनावको परिणाम नकारात्मक रह्यो । खर्चिलो चुनावले ऋणभार बढाएको कुरा उहाँले बताउनुभयो । ऋणपान तिर्न घरघडेरी समेत बेच्नु परेको कुरा पनि उहाँले सुनाउनुभएको थियो ।

त्यसबेला करोडको ऋण भनेको साधारण मानिसले बोक्न सक्ने भारी थिएन । तर, तीक्ष्ण दिमाग र रचनात्मक सोच भएका, उपाय खोज्न सक्षम र हिम्मत भएका मानिसलाई त्यो त्यति गाह्रो काम पनि होइन भन्ने ध्यानजीले प्रमाणित गरिदिनुभयो ।

केही वर्षको मेहनतले उहाँ ऋणमुक्त हुनुभयो । उहाँ काठमाडौंमा निजी गाडी चढेर हिड्न सक्ने हैसियतमा पुग्नुभयो ।

अब उहाँको लागि करोडको कारोबार दैनदिनको व्यवहारिक विषय बन्यो । उहाँ काठमाडौंमा नै बस्न थाल्नुभयो भने धरानको बसोबासलाई पुनःस्थापित पनि गर्नुभयो ।

४. सँगै हङकङमा

२०६५/६६ सालतिर नेपालमा शान्ति सम्झौता भएर संविधानसभा बनिसकेको थियो । २०६५ साल जेठ १५ गते गणतन्त्र घोषणा हुनुका साथै तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रलाई नारायणहिटी त्याग्नुपर्ने अवस्था बनेको थियो । सबै उत्साह र उमंगमा थिए ।

संविधानमा के कस्ता व्यवस्थाहरु गर्ने भनेर गम्भीर र व्यापक छलफलहरु चलिरहेका थिए । देशमा जस्तै विदेशमा पनि चाख र चासो थियो ।

त्यसैबेला संविधानसभाको प्रगतिका बारेमा बुझ्न र आफ्नाे सुझाव राख्न हङकङका साथीहरुले निम्तो दिनुभयो । म सुशीलाजी र ध्यानजी हङकङ गयौं ।

ओम सम्बाहाङ्फे (पाँचथर) को नेतृत्वमा हङकङको पार्टी सक्रिय थियो । ध्यानजी, किसान राई (धरान)कोमा र मलाई र सुशीलाजीलाई शान्तमान राई र तीर्थमाया राई (खोटाङ)का भाइबैनीकोमा बस्ने व्यवस्था मिलाइएको थियो ।

सम्पूर्ण कार्यक्रमहरु अन्तरक्रिया, भेटघाट तथा भ्रमणमा हामी सँगै संलग्न रह्यौं । सेन्जेनका लागि पनि भिसा लिएर गएकोले एक दिन त्यहाँ घुम्न गइयो ।

चीनको विशेष आर्थिक क्षेत्र सेन्जेन चिनियाँ विकासको नमूना हेर्ने आँखीझ्याल रहेछ । भ्रमणको मुख्य कार्यक्रम सकिएर घुमघाम चलिरहेको बेला नेपाल तुरुन्तै फर्किनुपर्ने कामबारे नेपालबाट सूचना आएपछि उडान अगाडि सारेर म नेपाल फर्किए ।

उहाँसँगको यो भ्रमण राजनीतिक अन्तरवस्तुको हिसाबले निकै नै महत्वपूर्ण रहेको थियो ।

५. धरानमा म

नेपाली राजनीतिमा फेरि औंसी–पूर्णिमाहरु आए । मैले नै नेतृत्व गरेर केही नेताहरुसँग संघीय समाजवादी पार्टी बनाउने काम भयो । उहाँ पनि यसमा सामेल हुनुभयो र फेरि नयाँ शक्ति, नयाँ पार्टी निर्माणको काममा बेस्सरी खटिनुभयो ।

२०७० सालको निर्वाचनमा सुनसरी क्षेत्र नं १ बाट संविधानसभाको चुनाव लड्नुभयो । पार्टी एकीकरणपछि संघीय समाजवादी फोरम नेपाल बन्दा त्यसमा उहाँले संगठन विभागको सचिवको जिम्मेवारी लिनुभयो र उत्साहपूर्वक काम गर्नुभयो ।

काममा छरितो खुलस्त, पारदर्शी, षडयन्त्र नरुचाउने, तुरुन्त राय दिने वा निर्णयमा ढिलासुस्ती नगर्ने, गल्ती भएमा सहज रुपमै महसुस गर्ने र साथीहरुको गल्ती औल्याउन पनि त्यतिकै सचेत र सबैसँग मिलेर व्यवहार गर्न सक्ने गुणहरु उहाँमा निखर रुपमा थिए ।

२०७४ सालको मंसिर महिनामा सम्पन्न संघीय संसदको निर्वाचनमा पार्टीले मलाई सुनसरी क्षेत्र नं १ मा उम्मेदवार बनायो । यो निर्वाचन क्षेत्रमा मलाई उम्मेदवार बनाउन जोड गर्ने मान्छेहरुमध्येको एकजना उहाँ पनि हुनुहुन्थ्यो ।

मलाई नेपाली कांग्रेसको समर्थनमा उम्मेदवार बनाइएको थियो । हाम्रो तर्फबाट चुनावी अभियान सञ्चालन गर्ने जिम्मा ध्यानजीलाई सुम्पिएका थियौं ।

उहाँको कार्यदक्षता र शीघ्र निर्णय गर्ने क्षमताको उच्चतम प्रदर्शन उहाँले यस चुनावमा गर्नुभयो । चुनावपछि तुरुन्तै समिक्षा गरेर उहाँले मूल्यांकन प्रतिवेदन तयार गर्नुभयो । उहाँले आफै तयार गरेको समिक्षा अहिले पनि मसँग सुरक्षित छ ।

उहाँले धरान नगर पार्टी कार्यालय निर्माण गर्न जग्गा बैना गर्नुभएको रहेछ । त्यसको लागि देश विदेशबाट सहयोग जुटाइरहनुभएको थियो ।

धरान गएको बेला मलाई पनि उहाँले सहयोग दिन भन्नुभयो, ‘मैले एक लाख दिएको छु तपाईले पनि दिनुपर्यो ।’ मैले भने, ‘म केही सहयोग पक्कै गर्छु तर फेसबुक र सामाजिक सञ्जालहरुमा प्रचार नगर्ने सर्तमा ।’

उहाँले ‘हुन्छ’ भन्नुभयो र त्यसको पूर्णरुपमा पालना भयो ।

छिनोफानो गरेर जग्गा किनेपछि भवन निर्माणमा उहाँको ध्यान थियो । कतिसम्म भने दिल्लीमा आईसियुमा जानुअघिसम्म पनि जग्गा तारघेरा गर्न समितिका साथीहरुलाई घचघच्याइदिन मलाई अनुरोध गर्नुभएको थियो ।

६. मनकारी मित्र

एकपटक पूर्वसांसद ‘हरिनाथ बास्तोला दाइलाई लिएर म आउँदैछु निवासमा’ भनेर फोन गर्नुभयो । मैले ‘हुन्छ’ भनेँ । तर केका लागि हो भनेर मलाई भन्नुभएन ।

हरिनाथ बास्तोला मैले आदर गर्ने नाम हो । भेट्न पाइने भयो भनेर खुुसी भए । दुवैजना आइपुग्नुभयो । चियाको साथमा कुरा सुरु भयो ।

नयाँ पुराना सुखदुखका कुरापछि हरिनाथ दाइले चताराधाममा एउटा १०८ तलाको स्तम्भ बनाउन लागेको र त्यसका लागि सहयोग जुटाइरहेको कुरा राख्नुभयो ।

ध्यानजीले ‘मैले १० हजार दिए तपाईले पनि त्यति त दिनुपर्यो नि’ भन्नुभयो । मैले मेरो थैली हेरेँ, जम्मा त्यति नै रहेछ । ‘हुन्छ’ भनेँ र हरिनाथ दाइलाई जिम्मा लगाएँ ।

मलाई आनन्द पनि लाग्यो । कोही त छ जसले मलाई साधिकार माग राख्न सक्छ । फेरि हरिनाथ बास्तोला जस्तै आदरणीय र सत्पात्रलाई पुनित कार्यका लागि सहयोग दिने मौका पाउनु पनि एउटा सुअवसर नै थियो ।

यसप्रकार सामाजिक काममा र साथीभाइलाई मुठी खोलेर सहयोग गर्न मनकारी बानी थियो ध्यानजीको । कहाँबाट ल्याउने ? के गरी जुटाउने ? भने मुठी नकस्ने मानिस हुनुहुन्थ्यो ध्यानबहादुरजी ।

घरमा कोही पाहुना आए खुला ह्रदयले स्वागत र सत्कार गर्ने । कोपिलाजी उस्तै फरासिली र मिजासिली जोडी हुनुहुन्थ्यो । त्यसै भएर धेरै साथीहरुको मन रमाउँथ्यो ध्यानजीकोमा खान पिउन ।

मलाई थाहा भएसम्म उहाँकोमा धेरै जमघट भइरहन्थ्यो । पार्टी र विचारको छेकबार थिएन भेला जम्मा हुनलाई । सबै रमाउँथे । उहाँलाई सबैले माया गर्थे र सम्मान गर्थे ।

तर त्यही व्यक्तिलाई क्यान्सरजस्तो इलाज गर्न गाह्रो पर्ने रोगले छोयो । थाहा पाउदा म कति स्तब्ध र हतप्रभ भए भनेर शब्दमा व्यक्त गर्न सक्दिनँ ।

७. बचाउन गाह्रो छ

एकपटक भेट्न जाँदा मैले खर्चबर्चको अवस्थाबारे सोधेर सहयोग जुटाउने अनुमति मागेँ । उहाँले निषेध गर्दैै भन्नुभयो ‘अहिलेसम्म घर परिवारजनबाट नै काम चलिरहेको छ । सरकारले हामीलाई दिँदैन, दिइहाले पनि गुद्रुकको झोलमा जात फाल्ने जस्तै होला त्यसैले अहिलेलाई नगरौं ।’

त्यसपछि मैले कान्छा भाइ युवराजसँग कुरा गरेँ । उहाँले पनि ‘हामी मिलेर खर्च टारिरहेका छौं, दाजु त मान्नुहुन्न’ भन्नुभयो ।

युवराज भाइ उपचारमा खटिनुभएकोले मैले सोधेँ– ‘डाक्टरको के छ भनाइ ?’ ‘डाक्टरले गाह्रो छ’ भनेको कुरा सुनाउनुभयो । दुवैजना स्तब्ध भयौं ।

त्यसपछि धरानका रमेश खड्का र जीवन भट्टराईजीले ध्यानजीको सम्झनालाई चीरकालसम्म सजीव बनाउन वृत्तचित्र बनाउने कुरा गर्नुभयो । युवराज भाइले ‘ठीकै हुन्छ’ भनेपछि ध्यानजीसँग कुरा गर्न लगाएँ ।

भाइले र जीवनजीले कुरा गर्दा ‘म कहाँ वृत्तचित्र बनाउने स्तरको मानिस हुँ, यो केही गर्नुपर्दैन’ भन्नुभएछ ।

यो कुरा मलाई थाहा भएपछि प्रस्तावको पक्षमा कुरा गर्न गएँ । सुरुमा मान्नुभएन । तर मैले धेरै सन्दर्भहरु राखेपछि मान्नुभयो । प्राविधिक साथीहरुले छायांकनको काम पनि थाल्नुभयो ।

अन्ततः एकदिन उहाँलाई दिल्लीबाट काठमाडौं ल्याउने समय आयो । म धरानमा थिएँ । धरानमा साथीहरुले दिल्लीमा भेट्न जानुपर्ने कुरा राख्नुभएको थियो । मलाई पनि त्यो इच्छा जागेको थियो ।

तर, उहाँलाई पाटन अस्पतालमा ल्याइयो । पूर्वबाट म काठमाडौं फर्किएँ । सुशीलाजी र म दुवैजना पाटन अस्पताल गयौं । उहाँका शुभचिन्तकहरु साथीभाइहरुको आवतजावत चलि नै रहेको थियो ।

त्यस बिहान पनि हामी पुग्दा धरानबाट आउनुभएको बहिनी शिव नाना तथा ध्यानबहादुर राई सहयोग समिति संयोजक महेश श्रेष्ठ लगायतका मित्रहरु हुनुहुन्थ्यो ।

पालो कुरेर भेट्न पस्यौं । एउटा कर्मठ व्यक्तित्व सबैको माया र सम्मान अनि विश्वास जितेको जेतस्वी मानिस ओइलाएको फुलजस्तै मुखमण्डल लिएर ओछ्यानमा सुतिरहेछ ।

स्वास्थ्य विज्ञानका यन्त्रहरु र चालक नर्सहरु छेउमा छन् ।

‘कस्तो छ ?’ भनेर मैले औपचारिकता निभाएँ । बल गरेर ‘यस्तै छ’ भन्नुभयो । नर्सहरुले हामीलाई कुरा गर्न रोके । उहाँले हातको इसारा र अनुहारको भावले ‘ल के गरेको होला, बोल्न दिनुस्’ भन्ने संकेत गर्नुभयो ।

हात समाएर भावविभोर भइयो । त्यो अवस्था सहन नसकेर आँखामा मैले विदा मागे । उहाँको अनुहारमा उज्यालो र मुस्कान फेरि पनि अन्तिम पटक हेरेर निस्किएँ ।

भोलिपल्ट बिहान एउटा फोन आयो, ‘ध्यानजी रहनुभएन ।’

(यो सामग्री जनता समाजवादी पार्टी, नेपालका वरिष्ठ नेता अशोक राईकाे पुस्तक ‘शब्दाञ्जली’बाट लिइएको हो । धरानका पूर्वमेयर तथा सबैका प्रिय र प्रभावशाली नेता ध्यानबहादुर राईको आजकै दिन अर्थात २०७६ माघ ६ गते क्यान्सरका कारण असामयिक निधन भएको थियो । हामीले उहाँको हार्दिक सम्मान र सम्झनामा शब्दाञ्जलीबाट साभार गरी याे सामग्री प्रकाशन गरेका हौं ।)

प्रतिक्रिया लेख्नुहाेस्

Please enter your comment!
Please enter your name here

सम्बन्धित समाचार

याे पनि पढ्नुस्