किरात सभ्यताकाे लिपिः ब्राम्ही लिपि र सिरिजङ्गा लिपि

किरात सभ्यताले जन्माएकाे लिपि ब्राम्ही लिपि हाे । ब्राह्मी लिपि हिन्दु-आर्यकाे लिपि हाेइन, नामकरण मात्र ब्राह्मी लिपि हाे ।

याे लिपि त हिन्दु-आर्य भारतीय उपमहाद्वीपमा आउनुभन्दा पनि अगाडि नै प्रयाेगमा थियाे । याे लिपिलाई अशाेकले आफ्नाे शिला स्तम्भमा प्रयाेग गरेका थिए ।

“जेम्स प्रिन्सेप”

याे लिपिलाई धेरै समयसम्म अध्ययन गर्न सकिएकाे थिएन । मुगल सम्राट अकबरले विभिन्न विद्वान झिकाएर पढ्न लगाउँदा पनि सम्भव भएन ।

पछि याे लिपिलाई भारतमा अंग्रेजकाे पालामा “जेम्स प्रिन्सेप (सन् १७९९-१८४०)” भन्ने पुरातत्वविद् विद्वान व्यक्तिले पढ्न सफल भयाे र याे महाद्वीपकाे इतिहासकाे ढाेका खाेल्याे ।

बलदीप प्रभाश्वर चामलिङ

लिपिलाई ब्राह्मी नामकरण

याे लिपि पढ्न सकिएपछि बाहुनहरूले यस लिपिकाे नाम ब्राह्मी लिपि राखे । हचुवाकाे भरमा ब्रह्माले सृष्टि गरेकाे लिपि भनेर यसलाई हिन्दु अपनत्व गरे ।

यदि याे लिपि हिन्दु-आर्यकाे हुन्थ्याे भने सर्वज्ञान भएकाे दाबी गर्ने पण्डितहरूले किन पढ्न सकेनन् ? लिपि पढ्ने परम्परा किन टुट्याे ? याे लिपिलाई किन अरूले पढिदिनुपर्याे ?

हिन्दु-आर्य लामाे समय लिपिबिहीन थिए

हिन्दु-आर्यहरू भारतीय उपमहाद्वीपमा आएपछि पनि हजाराैं वर्षसम्म लेख्न जानेका थिएनन् भन्ने विद्वानहरूले भनिरहेका छन् । त्यही भएर उनीहरूकाे वेद तथा धर्म शास्त्रलाई श्रुति (सुन्दै आएकाे) र स्मृति (सम्झदै आएकाे) भनिन्छ । धेरै पछि मात्र वेदलाई लिपिबद्ध गरिएकाे हाे ।

हिन्दु-आर्यकाे किन हाेइन याे लिपि ?

विद्वान इतिहासकार जिपि सिंहले एन्सियन्ट किरात हेरिटेज पुस्तकमा “हिन्दु समाजले लेखनकला किरात सभ्यताबाटै सिकेका थिए” भनेर ठाेकुवा गरेका छन् ।

विद्वान म्यक नल बर्नले वर्ल्ड सिभिलिजेशन पुस्तकमा “आर्यहरू भारत पसेकाे एक हजार वर्षसम्म पनि लेख्न जानेका थिएनन्” भनेर शाेध गरेका छन् ।

अर्काे महत्वपुर्ण कुरा, ब्राह्मी लिपि र देवनागरी लिपिमा “ङ” र “ञ” अक्षर छन् । जुन भाषाकाे लिपि हुन्छ त्याे लिपिकाे अक्षरबाट सम्बन्धित भाषाकाे शब्द बन्नुपर्छ ।

संस्कृत भाषा हिन्दु-आर्यकाे भाषा हाे । तर संस्कृत भाषामा “ङ” र “ञ” अक्षरबाट सुरु भएकाे कुनै पनि शब्द छैन ।संस्कृतकाे शब्दकाेषमा पनि ङ र ञ अक्षरबाट सुरू हुने शब्द छैन ।

यसबाट प्रष्ट हुन्छ कि ब्राह्मी लिपि हिन्दु-आर्यकाे हुँदै हाेइन । लिपिकाे नाम मात्र ब्रह्मी लिपि राखिएकाे हाे ।

याे लिपि हिन्दु-आर्य आउनुभन्दा अगाडि नै किरात सभ्यतामा विकास भएकाे लिपि हाे । किरात भाषामा ङ र ञ अक्षरबाट सुरु भएकाे शब्दहरू छन् । जस्तै: ङाेसी, ङाेपा, ङासा, ञाभु ईत्यादि ।

सिरिजङ्गा लिपि

याे लिपि किरात लिपि (कथित नाम ब्राह्मी) बाटै विकास भएकाे लिपि हाे । याे पहिले नै आविष्कार भइसकेकाे तर पछि राजनीतिक कारणले हराउन लागेकाे हुनाले त्याे बेलाका एक सामाजिक अभियन्ता सिरिजङ्गा नामक व्यक्तिले यस लिपिलाई लाेप हुनबाट बचाउन र संरक्षण गर्न पुनः प्रयाेग ल्याउने काम गरेका थिए ।

त्यही भएर याे लिपिलाई उनकै नामबाट सिरिजङ्गा भनिएकाे मात्र हाे ।

लिपि एउटा व्यक्तिले रातारात बनाउने कुरा हुँदैन । त्यसकाे लागि टिम र सामाजिक अनुमाेदन पनि चाहिन्छ । याे सिरिजङ्गा लिपिमा किरातले उच्चारण गर्ने ध्वनी ङ र ञ अक्षर छ ।

सिरिजङ्गा लिपि जस्तै किरात लिपिबाट विकास भएर अस्तित्वमा आएका थुप्रै लिपिहरू छन् ।

जस्तै: देवनागरी लिपि, रन्जना लिपि, तिब्बतीयन लिपि, वंगाली, तामिल, आसामिज, डाेग्री, गुजराती, उडिया, कलिंग लगायत अन्य सयाैं लिपिहरू किरात लिपिबाटै विकास भएका छन् । याे भारतीय उपमहाद्वीपमा प्रचलनमा छन् ।

लिपिकाे शुभारम्भ महान किरात सभ्यताकै उपज हाे । किरात सभ्यताले निर्माण गरेका हरेक उपयाेगी चिज हामी सबै नेपालीकाे साझा निधि हाे ।

(चामलिङ राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीका नेता हुन् ।)

कृपया साल्पा अनलाइनको फेसबुक पेज र युट्युब च्यानल सर्च गरी लाइक तथा सब्स्क्राइब गर्नुहोस् ।

Please enter your comment!
Please enter your name here

सम्बन्धित समाचार

याे पनि पढ्नुस्