वरिष्ठ नाट्यकर्मी प्रवीण पुमाको निर्देशन तथा सौभाग्यसिंह राईको लेखन रहेको विसङ्गतिमूलक नाटक ‘मनमनै मन्त्रालय’ साउन २४ गते काठमाडौंस्थित नेपाल नाट्यशालामा मञ्चन भएको छ।
नेपाल थिएटर हाउस र नेपाल मातृगृह नेपालको संयुक्त प्रस्तुतिमा मञ्चन गरिएको नाटकले समकालीन समाजका मनोवैज्ञानिक, सामाजिक तथा राजनीतिक विसङ्गतिलाई मानिसको आन्तरिक संसारसँग जोडेर प्रस्तुत गरेको छ।
नाटककार राईका अनुसार ‘मनमनै मन्त्रालय’को मूल उद्देश्य समाजलाई बाहिरबाट नियाल्नु मात्र नभई मानव मनको अन्वेषण गर्नु हो। उनका अनुसार हरेक अर्थपूर्ण परिवर्तनको सुरुआत मानिसको अन्तर्मनबाट हुन्छ। यही अवधारणालाई नाटकले ‘मन्त्रालय’को रूपकमार्फत प्रस्तुत गर्दै आत्मसंवाद, सहानुभूति र नैतिक जिम्मेवारीलाई सामाजिक रूपान्तरणको आधारका रूपमा अघि सारेको छ।
नाटकमा एक्लोपन, पारिवारिक विखण्डन, डिजिटल निर्भरता, बेरोजगारी, विभेद र सामाजिक अन्यायजस्ता समस्या प्रस्तुत गरिएको छ। प्रधानमन्त्रीको प्रवेशसँगै व्यक्तिगत द्वन्द्व राजनीतिक उत्तरदायित्व, नैतिक चेतना र सामूहिक विवेकसँग जोडिन्छ।
निर्देशक पुमाले आफ्नो मौलिक रङ्गमञ्चीय अवधारणा **‘सह–अस्तित्ववाद’**मा आधारित रहेर नाटक तयार गरेका छन्। कार्यशालामूलक रिहर्सल, इम्प्रोभाइजेसन र सामूहिक सिर्जनात्मक प्रक्रियाबाट दृश्यहरू विकास गरिएको बताइएको छ। नाटकको ब्लकिङ मुन्दुमी दर्शनमा आधारित रहेको छ, जसले समकालीन कथ्यलाई नेपाली मौलिक सांस्कृतिक चेतनासँग जोड्ने प्रयास गरेको देखिन्छ।
नाटकमा प्रकाश, ध्वनि, मल्टिमिडिया, धुवाँ प्रभाव र कोरियोग्राफीको संयोजनले दृश्यात्मकता थप प्रभावकारी बनाएको थियो। पञ्चतत्वमा आधारित मुन्दुमी अवधारणाको सेट डिजाइन तथा प्रकाश र ध्वनिको प्रयोगले पात्रहरूको मनोवैज्ञानिक अवस्था र दृश्यको वातावरणलाई सशक्त बनाएको थियो।
नाटकमा प्रवीण पुमा, जे.बी. डी.सी., सौभाग्यसिंह राई, रिता थापा, दिपमाला परियार, सानु पाण्डे, कविता खड्का, निर्मल साउद, आयन थापा, तृप्ती श्रेष्ठ, खुशी तामाङ र महेन्द्र थापालगायत कलाकारको अभिनय रहेको छ। कलाकारहरूको अभिनय, सामूहिक दृश्यमा तालमेल तथा मनोवैज्ञानिक द्वन्द्वको प्रस्तुति प्रभावशाली देखिएको थियो।
मञ्चन हाउसफुल भएको थियो। साहित्य, कला, रङ्गमञ्च तथा प्राज्ञिक क्षेत्रका व्यक्तित्वहरूको उपस्थितिमा आयोजित सिर्जनात्मक समालोचनामा प्रा. डा. खगेन्द्रप्रसाद लुइँटेल, प्रा. डा. ध्रुवप्रसाद भट्टराई, प्रा. यज्ञेश्वर निरौला तथा प्राज्ञ पुरुषोत्तम लम्सालले नाटकले समकालीन समाजका विसङ्गति, मनोवैज्ञानिक समस्या र सामाजिक विकृतिलाई प्रभावकारी रूपमा उठाएको धारणा व्यक्त गरेका थिए।
माननीय शरण राई तथा संविधानसभा सदस्य रामकुमार राईले नाटकले उठाएका सामाजिक समस्यालाई नीति निर्माणको तहमा समेत सम्बोधन गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका थिए।
समग्रमा, ‘मनमनै मन्त्रालय’ले समाज परिवर्तनभन्दा पहिले मानिसको मन परिवर्तन हुनुपर्ने विचारलाई केन्द्रमा राख्दै आत्मचेतना, सहानुभूति र नैतिक जिम्मेवारीमार्फत सामाजिक रूपान्तरणको सम्भावना खोजेको छ।