अचेल त हाम्रै बाआमा डढेलो लगाउनुहुन्छ

बाँदरले दिने दुःखका कुरा

धरानमा मेयर हर्क साम्पाङले ज्यादै दुःख गरेर कोकाहा खोलाबाट जोडेको खानेपानीको पाइप खरानी हुने गरी कसले किन डढेलो लगाएको होला ? अचम्म लाग्छ ।

फागुन–चैतको सुख्खा र उराठलाग्दो जङ्गलको पतकरमा आगो झोस्ने मान्छेको मति देखेर माया पनि लाग्छ, घरी कही नभएको जङ चल्छ ।

अचेल त पहाडका जङ्गलमा चाहिँ मान्छेले डढेलो लगाउनुको एउटा कारण ‘बाँदरले दिने दुःखबाट मुक्ति पाइने’ भन्ने पनि रहेछ ।

मैले यसपालि खोटाङको दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिका, साकेला गाउँपालिका, दिप्रुङ चुइचुम्मा गाउँपालिकालगायत धेरै ठाउँका जङ्गलमा पटक पटक डढेलो लागेको देखेँ ।

साकेला–५ कात्तिकेमा रहेको मेरो घरको आँगनको डिलमै बसेर दन्किरहेको आगोले पारिको जङ्गल स्वाहा पारेको हेरिरहेँ ।

अनि यति सुन्दर प्रकृतिको विनाश हुने गरी किन मान्छेले डढेलो लगाएको होला भन्ने प्रश्नको उत्तर खोज्न थालेँ ।

‘झाडी वन–जङ्गलमा डढेलो लगाएदिएपछि रुखपात पातलो हुन्छ र त्यसमा बाँदर बस्दैन’ भन्ने मान्छेहरुको मनोभाव बनेको रहेछ ।

अनि जानाजान पतकरमा ग्यास लाइटर बालिदिने रहेछन् ।

गाउँको मान्छेहरुका लागि किरा–फट्याङ्गा वा जङ्गली जनावरले दिने दुःखमध्ये यो (बाँदरले दिने दुःख) नै सबै भन्दा ठुलो दुःख बनेको छ हिजोआज ।

बाँदरले दिने दुःख

गाउँको मान्छेहरुका लागि किरा–फट्याङ्ग्रा वा जङ्गली जनावरले दिने दुःखमध्ये यो (बाँदरले दिने दुःख) नै सबै भन्दा ठुलो दुःख बनेको छ हिजोआज ।

यो गाउँको मात्र होइन देशकै समस्या हाे ।

पहिलो कुरा त, अचेल गाउँमा काम गर्न सक्ने मान्छे नै छैन । दोस्रो, भएका बुढाबुढीहरुले सकीनसकी लगाएको बालीनाली बाँदरबाट बचाउनै गाह्रो ।

पहिले त गाउँ भरिलो थियो नि । हाहा होहो यतै उतै त्यतै युवा केटाहरु ।

उनीहरुले छेकेर कुटेरै बाँदरलाई मारिदिएको केही घटना मैले पनि देखेको छु, सायद त्यो २५–२६ वर्ष अघिको हुनुपर्छ ।

अहिले त बाँदर पो मान्छेमाथि झम्टेला झैं गर्न थालेकाे छ ।

कोही नभएको मौका पारेर घरको तलादेखि भकारीको अन्न अनि किचनमै पसेर बासीभात समेत खाइदिन्छ ।

सेनामेनासहितको बाँदरहरुले गाउँमा राज गर्न खोज्छ ।

बाँदरले दिइरहेकाे दुःखबारे गाउँघरमा धेरै चर्चा भइसकेको छ । यसमा स्थानीय सरकार वा तिनका प्रतिनिधिहरु भुक्तभोगी हुन् ।

‘लौ न कुनै आइडिया निकाल्नुपर्यो’ भनेर धेरैचोटि गुहार मागिसके किसानहरुले ।

गएको स्थानीय चुनावमा प्रायः उम्मेदवारको प्रतिबद्धता–पत्रमा ‘बाँदरले दिने दुःखबाट छुटकारा दिलाइने छ’ भन्ने नारा राखेका थिए ।

तर नारा लगाएर जित्नेहरुले समेत अहिलेसम्म कुनै प्रभावकारी ‘आइडिया’ निकाल्न सकेकाे छैन ।

अनि त किसानहरुले नै निकाले जङ्गलको पतकरमा आगो झोस्ने उपाय ।

अवश्य पनि यो उपाय राम्रो होइन । डढेलोले हाम्रो प्रकृति र पर्यावरण यसरी विनाश गरिरहेको छ कि जसको असर प्रकारान्तरमा हामीमै परिरहेको हुन्छ ।

वन–जङ्गल वा प्रकृतिको विनाशले पृथ्वी र मानवजीवनलाई कसरी असर पार्छ भन्ने विषयमा सरकारले प्रभावकारी तवरले जनजागरण चलाउनुपर्छ ।

बाँदरले दिने दुःखबाट मुक्ति पाउन जङ्गल मास्ने गलत उपायको विकल्प खोज्नुपर्छ ।

किसानलाई बाँदरले दिने सास्तीबाट कसरी छुटकारा दिने भन्ने विषयमा तीनै तहको सरकारले गम्भीर भएर कुनै न कुनै उपाय निकाल्नैपर्छ ।

डढेलो लाग्दाको खुसी

हरेक साल डढेलोले जनधनको क्षति गरिरहेकै छ । जङ्गलका किरा–फट्याङ्ग्रा र सुन्दर जनावरहरु कति मरे हिसाब गर्ने कुरै भएन ।

बचेका जनावरहरु घाँसपात खान त के सास फेर्न समेत मुस्किल परेर कति दिनसम्म तड्पिरहन्छन् ।

मैले बचपनको प्रसंग निकाल्न खोजेको थिए । डढेलो लाग्दा हामी खुब खुसी हुन्थ्यौं ।

साप्सुखाेलामा माछा मार्न जानेहरुले राति घर फर्कदा राँकाेकाे झिल्काे जङ्गलमा खसाइदिन्थे । काेही मुर्खले त माछा नपरेकाे झाेकमा जानाजान पतकरमा राँकाे झाेसिदिन्थे ।

खाेलाकाे डढेलाे छिनभरमै माथि डाँडाकाे जङ्गलमा आइपुग्थ्याे ।

दिनमा होस् वा बेलुकी डढेलो देख्नासाथ हामी हातमा स्वाउला बोकेर तुफान जङ्गल पुग्थ्यौं । जहाँ हामी हरेक दिन घाँस–दाउरा काट्न पनि जान्थ्यौं ।

‘कसले लगाएछ डढेलो, छिटाे मार्न जाऔं’ भन्दै कम्मरमा डोरीवाला दापसहितको खुकरी समेत भिरेर कुदेर जङ्गल पुगेको याद गर्दा अचेल मनमनै हाँसो लाग्छ ।

मलाई नै डढेलोले वातावरण विनाश गर्छ, मान्छेले दुःख सास्ती भोग्नुपर्छ भन्ने धेरै ज्ञान थिएन ।

तर स्वाउलाले आगोलाई हिर्काउँदै निभाउदाखेरि खुब मज्जा लाग्थ्यो । आगोमाथि ठुलाे विजय गरियाे जस्ताे लाग्थ्याे ।

त्यसबेला त डढेलो निभाएर घर आउँदा हाम्रा बाउ-आमा (किसान)हरु पनि खुसी देखिनुहुन्थ्यो ।

तर अहिले तीनै बाउ-आमाहरु नजिकैको जङ्गलमा बाँदर नबसोस् भन्दै डढेलो लगाउनुहुन्छ । डढेलोले बचेको रुखहरु फेदैमा काटिदिनुहुन्छ ।

कृपया साल्पा अनलाइनको फेसबुक पेज र युट्युब च्यानल सर्च गरी लाइक तथा सब्स्क्राइब गर्नुहोस् ।

Please enter your comment!
Please enter your name here

सम्बन्धित समाचार
spot_img

याे पनि पढ्नुस्